Karaciğer Hidatik Kisti

    

 

 

 

KARACİĞER HİDATİK KİSTİ

DR.ERDOĞAN SÖZÜER
 
Çevremizde pek çok hastanın karaciğer kist hidatiği nedeniyle ameliyat olduğunu duyuyoruz. Bu hastalığın köpeklerden bulaştığı söyleniyor. Karaciğer kist hidatiği nedir? Öncelikle şu hususu belirtmemiz gerekir ki kist hidatik maalesef ülkemizde sık görülen, özellikle hayvancılıkla uğraşılan iç Anadolu ve doğu Anadolu bölgesi başta olmak üzere, bir sağlık sorunudur. Kist hidatik ile ilgili Dünya literaütürüne bakıldığında ülkemizden de pek çok bilimsel yayının yer aldığı görülmektedir. Bu duruma sevinelim mi? yoksa üzülelim mi? tartışılabilir. Ancak kesin olan bilgi bu hastalığın aslında paraziter bir hastalık olduğudur ve toplum sağlığı ile ilgili ciddi önlemler alındığında ve bunlara uyulduğunda böyle bir hastalıkla uğraşmaya gerek kalmayacağıdır. Bu hastalık sosyoekonomik olarak ileri ülkelerin sorunu değildir, geri kalmış veya gelişmekte olan ülkelerin sorunudur. Ancak günümüzde gelişen ulaşım imkânları ve fazla sayıda inan göçleri ile artık ileri ülkelerde de kist hidatik vakalarının arttığını bilmekteyiz.
İnsandan insana bulaşma olur mu?
Hayır, bu hastalığın insandan insana bulaşması mümkün değildir. Ancak aynı ortamda yaşayan aile fertleri aynı risklerle karşı karşıya oldukları için (aynı gıdalarla beslenme, aynı ortamda köpeklerle temas etme gibi) diğer aile bireylerinde de hastalığın görülmesi muhtemeldir.
Hastalığın paraziter bir hastalık olduğunu söylediniz. Bu konuyu biraz açar mısınız? Bu parazit insana nasıl bulaşır ve nasıl hastalık yapar?
Evet, bu hastalığa yol açan ve echinococcus granulosus ismi verilen parazit esas olarak köpek, kurt, tilki, çakal gibi hayvanların barsağında yaşar. Parazitin yumurtaları hayvanın dışkısı ile dış ortama atılır. Bu yumurtalar ısı, nem, kuruluk, kimyasal maddeler gibi dış ortam şartlarına son derece dayanıklıdırlar.
İyi yıkanmamış sebze ve meyvelerle ağız yoluyla insanlar tarafından alınır veya bu yumurtalarla kirlenmiş otları yiyen koyun ve sığırların barsaklarına geçer. Bu nedenle hastalık avcı, çiftçi, çoban gibi hayvanlarla teması olanlar, köpek sahibi olanlar, mezbaha çalışanları ve veteriner hekimlerde daha sık görülür. Yumurtalar ağız yoluyla alındıktan sonra barsaklara geçerler. Barsaklarda yumurtanın kabuk kısmı erir ve hastalık yapan şekil karaciğere taşınır. Karaciğer hastalığın en sık görüldüğü organdır. Karaciğerden sonra en sık akciğer ve dalağı tutmaktadır. Ancak şurası unutulmamalıdır ki, bu hastalık böbrek, meme, tiroid, beyin kas dokuları, hatta kalp kası gibi vücudun diğer organlarında da görülebilir.
 
 
           
                      Resim 1. Kist hidatik hastalığı yapan parazit’in hayat siklusu
 
Peki bu hastalığın belirtileri nelerdir? Ne olursa doktora başvuralım?
Bu önemli bir soru. Öncelikle şunu söylemeliyim, hastalığın erken dönemlerinde yani parazit karaciğerde henüz yerleşmiş ve ancak küçük boyutlarda bir kist yapmışken dikkate değer bir rahatsızlığınız olmaz. Bu dönemdi kist ancak tesadüfen bulunabilir. Ancak zaman geçtikçe kist karaciğer içinde büyür, kendine giderek daha geniş bir yer açar. Yani giderek hastalık yani kist gelişir fakat işe yarar karaciğer azalır, olay karaciğerin aleyhine ilerler. Kist büyüdükçe hastanın şikâyetleri artar.
Karaciğerde yerleşen kistlerde karnın sağ üst tarafında omuza vuran ağrılar, bulantı, kusma karında şişkinlik, hatta sarılık görülebilir. Akciğerde yerleşmiş kistler ise nefes alırken ağrı, solunum sıkıntısı, yan ağrılarından şikayet ederler. Diğer organ tutulumlarında da bu bölgelere ait şikâyetler ortaya çıkar.
Bazı durumlarda kistlere mikroplarlar bulaşır veya kist safra yollarına açılır. Bunlar ciddi bir durumlardır ve acil müdahale gerekebilir. Ayrıca kistin yırtılması ciddi alerjik şok nedeni ile ölüme yol açabilecek bir komplikasyondur. Hasta bu durumu atlatsa bile karın içine yayılan kist sıvısı, birkaç yıl içinde onlarca yeni kistin gelişmesine yol açar.
Benim buna benzer şikâyetlerim var. Hastalığın kesin tanısı nasıl konuluyor? Bana ne gibi tetkikler yapılacak?
 Kist hidatik tanısı diğer hastalıklara göre göreceli olarak daha kolaydır. Özellikle cerrah tecrübeli bir radyolog ile beraber çalışıyorsa yapılan ultrasonografi ve bilgisayarlı tomografi ile tanı %100’ e yakın konulabilir. Bu yöntemlerle sadece karaciğerde kist olduğu değil, kistlerin yerleşimi, sayısı, birbiri ile olan ilişkileri, büyük damarlar gibi hayati yapılara komşulukları da ortaya konur. Bu detaylar ameliyatı yapacak cerrahi ekip için çok önemlidir. Bu nedenle bize bilgilerini aktaran radyologlara teşekkür borçluyuz.
Kist hidatiğin tedavisi nasıldır?
Burada önce şunu belirtmek gerekiyor. Hastalığın tanısı sağlanıp cerrahi tedavisi uygun zamanda yapıldığında önemli problemler beklemiyoruz. Hasta cerrahi tedaviden çok fayda görür. Ancak kistin yırtılması, safra yollarına açılması, sarılık yapması veya enfekte olması durumunda malesef hayati tehlikesi olan durumlar ortaya çıkar. Cerrahi tedavi zorlaşır, ameliyat sonrası sıkıntılı geçer. Bu nedenle kist hidatik tanısı almış ve doktoru tarafından ameliyat önerilmiş hastalar bu öneriye uymalı ve zaman geçirmemelidirler.
Günümüzde kist hidatiğin etkili tedavisi cerrahidir. Ameliyatın en önemli safhası kist içindekilerin dışarı sızmadan temizlenmesidir. Resim 2’ de görüldüğü gibi kist içinde canlı yavru kistler bulunur, bunların karın içine sızması hastalığın değişik organlara sıçramasına yol açar. Hasta bir süre sonra karın içinde çok sayıda kist ile geri gelir.
 
   Resim 2:Kistin içinde bulunan yavru kistler.
 
Ameliyat öncesi bazı ilaçlar kullanılmaktadır (albendazol 10 mg(kg/gün, mebendazol 50 mg/kg/gün). Bunlar kistin gücünü azaltmak için verilir, ayrıca ameliyat anında olabilecek bulaşmalar için koruyucu olabilir. Veya cerrahi tedavi şansını kaybetmiş hastalara uygulanır. Ancak fazla etkili olmadıklarını biliyoruz.
Tedavi olmazsam, hastalığı kendi seyrine bırakırsam ne olur?
Kist giderek büyür, karaciğerin tamamını istila edebilir. Daha önce belirttiğim gibi yırtılma, safra yollarına açılma, enfekte olma gibi ölüm riski olan durumlar ortaya çıkar.
Anladığım kadarı ile toplum sağlığı tedbirleri ile önlenebilecek bu hastalık her sene pek çok kişiyi yakalıyor. Pek çok hasta ameliyat oluyor. Peki bu hastalıktan nasıl korunulur? Ne gibi tedbirler alınabilir?
Hastalığın önlenmesi için parazitin yaşam çemberinin kırılması gerekmektedir. Yani hastalıklı organların tekrar köpekler tarafından yenmesi önlenmelidir.Bu konuda yapılması gerekenler aşağıda özetlenmiştir.
-         Kişisel temizlik ilkelerine dikkat edilmeli, içme ve kullanma suları temiz olmalı, çiğ yenen sebze ve meyveler bol su ile iyice yıkandıktan sonra tüketilmelidir.
-         Kesilen ve ölen hayvanlarının organları etrafa gelişigüzel atılmamalıdır. Bu organlar, köpeklerin ve diğer etçil hayvanların ulaşamayacağı şekilde gömülerek bertaraf edilmelidir. Özellikle Kurban Bayramlarında bu durum daha çok önem kazanmaktadır.
-         Hayvan kesimlerini mezbahalarda ve veteriner hekim kontrolünde yapılması gerekmektedir. Kontrolsüz hayvan kesimi yapılmamalıdır. 
-         Köpeklere çiğ et kesinlikle verilmemelidir.
-         Sahipli köpeklerin aşıları ve parazit tedavileri düzenli şekilde yapılmalıdır. 
-         Yine sahipli köpekler, sahiplerince gezdirilirken etrafa dışkı saçmaları halinde, dışkı uygun bir şekilde çöpe atılmalıdır. Bu konuda köpek besleyen hayvan severlerin maalesef gerekli özeni göstermediklerini biliyoruz. Bütün sokaklar, parklar adeta serbest ve açık hayvan tuvaletleri gibi kullanılmaktadır. Bu hayvan dışkılarının toplum sağlığını ciddi şekilde tehdit ettiği unutulmamalıdır.
-         Sahipsiz köpeklerin cadde ve sokakları dışkıları ile kirletmemeleri için bu köpekler ilgili makamlara (belediyeler) bildirilmeli, başıboş hayvanlar ilgililerce toplanmalı ve bakımları yapılmalıdır.
-         Köpeklerin okşanması ve sevilmesi halinde parazitin yumurtaları ellere geçebilir. Bu şekilde kirlenen ellerin yıkanmadan ağza götürülmesi ile parazitin yumurtası alınır. Bu nedenle, özellikle çocukların sokak köpekleri ile oynamalarına müsaade edilmemelidir.
 
Aklımızda ne kaldı ?
Karaciğer kist hidatiği zamanında teşhis edilir ve tedavisi yapılırsa korkulacak bir hastalık değildir. Ancak iltihaplanma, safra yollarına açılma veya perfore olma durumunda (delinerek karın içine sızması) çok ciddi sonuçlara yol açabilecek hatta hastanın hayatına mal olabilecek bir rahatsızlıktır.
Karaciğer kist hidatiğinin en etkili, gerçek tedavisi cerrahidir.