Hepatit

    

 

 HEPATİT
                           DR.ERDOĞAN SÖZÜER
 
 
Değerli okuyucular, tıp bilimi ilerledikçe bilgilerimiz artıyor, hastalıkların tedavilerinde daha başarılı oluyoruz, beklenen hayat ümidi, yaşam süreleri uzuyor. Bunlarla birlikte bazı hastalıkları daha iyi tanıyoruz, hatta yeni bazı hastalıklar ortaya çıkıyor. İşte hepatit denilen hastalıkta son yıllara damgasını vuran hastalıklardan biri olarak karşımıza çıktı. Önceki yıllarda bilinmiyor muydu, elbette biliniyordu, ancak hem konunun önemi çok daha fazla ön plana çıktı hem de bu konu ile ilgili yeni bilgiler elde edildi. Diğer taraftan hastalara uygulanan daha karmaşık tanı ve tedavi yöntemleri, yoğun bakım uygulamaları, hastalara daha sık damar yolu işlemlerinin yapılması konunun önemini eskiye göre daha fazla arttırdı.
 
Hepimiz hayatımızın bir anında rahatsızlığımız nedeniyle iğne yaptırmışızdır veya kan tahlilleri için kan vermemiz gerekmiştir. Masum gibi görünen bu işlemlerde dikkatsiz davranıldığında, sonucunda karaciğer yetmezliğine kadar giden ciddi durumlar ortaya çıkabilmektedir. Vücut sıvıları ile bulaşabilen bazı hepatit tipleri, bu nedenle sadece kişiyi değil aynı zamanda beraber yaşadığı diğer kişileri de ilgilendirmektedir. Hatta daha geniş düşünürsek bu hastalık değişik yönleri ile toplumu ilgilendirmektedir. Bu nedenle sizlere hepatit ile ilgili bazı bilgileri aktarma ihtiyacı duydum.
 
Hepatit hastalığının beş farklı türü mevcuttur ve bunlar Hepatit A, Hepatit B, Hepatit C, Hepatit D, Hepatit E olarak isimlendirilir. Hepsinin kendine özgü belirtileri ve tedavisi vardır. Ortak özellikleri ise hedef organın karaciğer olmasıdır ve bildiğiniz gibi karaciğer hayati bir organdır, yani karaciğersiz hayat olmaz. Karaciğerin başlıca görevlerini hatırlayacak olursak;
 
- Sindirim için mutlaka gerekli olan safrayı üretir.
- Organizma için gerekli pek çok proteini yapar.
- Bazı pıhtılaşma faktörlerini üretir.
- Vücut metabolizmasının düzenlenmesine katkıda bulunur.
- Vücuttaki tüm toksik (zararlı) maddelerin, zararsız hale getirildiği yerdir.
- Değişik yollarla vücuda giren bazı mikropları etkisiz hale getirir.
 
Hepatit virüsü karaciğer hücrelerinde tahribat yapar ve karaciğer daha burada saymadığımız pek çok hayati fonksiyonunu yerine getiremez, hasta giderek karaciğer yetmezliğine doğru ilerler. Sonuçta hasta ya karaciğer transplantasyonu adayı olur veya maalesef kaybedilir. Karaciğer için sıkıntılı bir durum da şudur. Böbrek yetmezliği olan hastalar için, diyaliz gibi bir imkân vardır. Hasta belirli aralıklara diyaliz makinesine girer ve kanı temizlenir. Diyaliz makinesi dediğimiz alet, böbreğin görevini yapar. Ancak karaciğer görevi yapan makine henüz yoktur. Bu nedenle böbrek yetmezlikli bir hasta uzun yıllar çeşitli diyaliz yöntemleri ile hayatını idame ettirir, bu arada uygun bir organı bekleyebilir. Karaciğer yetmezlikli hastanın böyle bir imkânı olmadığı için durum çok sıkıntılıdır. İşte hepatit sonuçta karaciğer yetmezliğine götürebildiği için üzerinde önemle durulmaktadır.
Bu konuda sizlere esas olarak Hepatit A, Hepatit B ve Hepatit C ile ilgili bazı bilgileri aktarmaya çalışacağım.
 
 

 
HBsAg
Anti-HBs
Anti- HBc
 HBeAg
Anti- HBe
 
 
 
Total 
IgM
 
 
Akut B hepatiti
+
-
+
+
+
-
Akut B hepatiti
-
-
+
+
-
-
Kronik hepatit veya HBsAg taşıyıcılığı  
+
-
+
-
+/-
+/-
HBV aşısı yapılmış
-
+
-
-
-
-

                                            
 
Anti HCV                   (+) kişi hasta veya taşıyıcıdır, ileri tetkik yapılmalıdır
Anti-HAV IgG         Bunun (+) veya (-) olması hastalığın geçirilip geçirilmediğini gösterir.
Anti-HAV IgM         Bunun (+) veya (-) olması şu anda aktif olarak hepatit A geçiriyor mu?
HBsAg                       Hepatit B’nin varlığını gösterir. Bu test (+) ise kişinin virüsü başkalarına bulaştırabilme riski vardır. Bu antijen bir kişinin kanıda 6 aydan uzun süre pozitif olarak kalırsa bu durum kronik hepatit B enfeksiyonudur.
Anti-HBs                    Hepatit B yüzey antijenini ortadan kaldırmak için vücut tarafından üretilen koruyucu proteindir. Varlığı kişinin virusle karşılaştığı ve yendiği veya aşılanıp infeksiyondan  korunduğunu gösterir. Bu kişi virüsü kimseye bulaştırmaz.
Anti-HBc                    Bu antikor genellikle kronik taşıyıcılarda olur ve virüsün başkalarına bulaştırılabileceğini gösterir. Anti-HBs ile beraber varlığı infeksiyonun toparlanma evresinde olduğunu bu kişinin taşıyıcı olmadığını gösterir.
Anti-HBc IgM                      Bunun (+) veya (-) olması şu anda aktif olarak hepatit B geçiriyor mu? Ancak hastalığın seyri ile ilgili net veriler ortaya koymaz.
HBeAg                                   Bu antijenin pozitif olması kişinin hepatit B enfeksiyonu ile şiddetli derecede enfekte olduğunu gösterir. Kronik hepatit B enfeksiyonu olan kişilerde, bu antijenin yüksek olması, bu kişilerde karaciğer hastalığı riskinin arttığını ve bu kişiler tedavi açısından değerlendirilmeye alınır
Anti-Hbe                                HBeAg antijenini nötrleştirmek için vücut tarafından üretilen koruyucu proteindir. Bu antikor haftalar ve aylar içersinde ortaya çıkar ve daha sonrada kaybolur. 
HBV-DNA testi                    Hepatit B genetik DNA maddesi (serumda) En duyarlı test olan hepatit B DNA sının (genetik maddesinin) tespitidir. Aktif enfeksiyon göstergesidir. Yeni alınmış bir hepatit B  hastalığında bu testin yüksek olması bulaşıcık oranın yüksek olduğu anlamındadır. Kronik hepatit B hastalığı olan kişilerde ise yüksek olması hepatitin derecesinin yüksek olduğunun göstergesidir. Bu durumda tedavi başlanmalıdır. Ayrıca tedavinin etkilerini de ölçmenin en iyi yolu Hepatit B DNA testidir. 
Anti-HCV                              Hepatit C  antikor (vücut tarafından üretilen koruyucu serum) testidir.
HCV RNA testi                     Hepatit C virüsünün genetik yapısını tespit etmeye yönelik en duyarlı testtir. Bu virüsün çoğaldığını ve enfeksiyonun akut (yeni) olduğunu gösterir. Hatta bu testlerle hepatit C virüsünün miktarı dahi saptanabilmektedir. Tedaviden önce bu miktarın saptanması, tedavinin yaralı olup olmadığı konusunda daha hekime testlerin tekrarındaki miktarla bir değerlendirme imkânı verir.
 
 
 
 
 
 
 
HEPATİT A
 
Hepatit A virüsübir RNA virüsüdür.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Hepatit A nedir?
Hepatit A Virüsü (HAV)’nün neden olduğu ve özellikle sarılık ve karaciğer tutulumu ile kendini gösteren bir infeksiyon hastalığıdır. Özellikle sosyoekonomik seviyenin daha düşük olduğu ülkelerde görülmektedir.   Bu ülkelerde çocukların önemli bir kısmı yaşamlarının ilk 10-15 yılında sarılıkla birlikte veya sarılıksız olarak HAV infeksiyonunu geçirmektedirler. Hepatit A maalesef bulaşıcıdır, toplumda hastalığı geçirmemiş duyarlı olan herkesi etkileyebilir. İyi bir kişisel hijyen hastalığı önleyebilir.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            Ülkemizde sıklığı nedir?
Ülkemizde yaşa ve yöreye göre değişmek üzere hepatit A infeksiyonu %7.8 ile %88 gibi değişik oranlarda gözlenmektedir
 
Hepatit A nasıl bulaşır?
Hepatit A dışkı ile atıldığı için kişiden kişiye dışkıyla bulaşmış iyi yıkanmamış eller, su, gıda veya her tür eşya ile bulaşabilir. Virüs hijyenik şartların uygun olmadığu her yerde kolaylıkla yayılabilir. Hepatit A’lı kişi hem evdeki diğer kişilere hem de seksüel partnerlerine hastalığı bulaştırabilir.
 
Yani Hepatit A’nın yiyecek veya su ile de bulaşabileceğini mi söylüyorsunuz?
Evet, Hepatit A virüs ile bulaşmış olan meyve ve sebze gibi yiyeceklerden veya su ile bulaşabilir.
 
Evcil hayvanlardan Hepatit A bulaşır mı?
Bulaşmaz
 
Virüs alındıktan sonra hastalık kaç günde ortaya çıkar?
Hepatit A’nın inkübasyon süresi 15-45 gün arasında değişmekle birlikte ortalama süre yaklaşık 28 gündür.
 
Hepatit A hangi dönemde bulaşır?
Hastalar belirtiler çıkmadan 1 hafta önce ve hastalık döneminde hepatit A’yı bulaştırabilir. Klinik belirtilerin olmadığı kişiler de virüsü dışkı ve vücut çıkartıları ile yayabilir.
 
Hepatit A’lı hastada görülen belirtiler nelerdir?
Çocuklar klinik belirtiler bariz hale gelmeden hastalığı geçirmiş olabilirler. Erişkinlerin ise önemli bir kısmında (%75) belirtiler ortaya çıkar. Bunlar ne gibi belirtilerdir?
-         Gözlerde sararma %90
-         Hafif ateş
-         İdrar renginde koyulaşma
-         Hafif kas ve eklem ağrıları
-         Halsizlik, isteksizlik, kırıklık
-         İştahsızlık
-         Bulantı, kusma
-         Karın ağrısı
-         İshal
-         Ateş
Sarılık bulguları 3-4 haftada kaybolur ve 6-8 haftada hastalar tamamen iyileşir. Hepatit A geçirenlerin yaklaşık % 15’i hastaneye yatmak zorunda kalır. Sonuç genelde iyidir, ancak hastaların %1 inde ilerleyici hepatit denilen durum ve ölüm meydana gelebilir.
Bu hastalarda tanı nasıl konulmaktadır? Hepatit A infeksiyonunu şu anda veya daha önce geçirdiğim nasıl anlaşılır?
Tanı hastalığın belirtileri, muayene bulguları ve laboratuvar testleri ile konulur. Bunun için Gastroenteroloji veya enfeksiyon hastalıkları uzmanı ile görüşmek gerekmektedir. Önerilen tetkikler sonuçlarının değerlendirilmesi ile tanı konulur. Böylece hastanın mevcut durumu, aktif olarak hastalık geçirip geçirmediği, taşıyıcı olup olmadığı, karaciğerin bu hastalıktan ne derece etkilendiği, her Hangi bir tedaviye gerek olup olmadığı, takibin hangi aralıklarla yapılacağı gibi soruların cevapları ortaya çıkar.
Hepatit A infeksiyonunun tedavisi var mıdır?
Akut viral hepatit A’da etkene özgül bir tedavi yoktur. Belirtiler başladıktan sonra infeksiyonun seyrini değiştirecek bir ilaç mevcut değildir. Hastaların çoğu evinde istirahat ettirilip, belirli aralıklarla kontrole çağırılarak takip edilir. Hızlı ilerleyen hepatit, koagülasyon bozukluğu, ensefalopati gibi komplikasyonları olan, şiddetli karın ağrısı ve kusması olan, sarılığı ortaya çıkan veya karaciğer testlerinde anormal bulgular ortaya çıkan hastalar hastanede izlenir.
Diyet: İlk günlerde hastalar genelde iştahsız olduklarından sindirimi kolay besinler (meyve suyu, açık çay, süt, çorba, püre, kızarmış ekmek, bal, reçel ve yoğurt) verilmelidir. Ancak hastaya yemesi için ısrar edilmemelidir; çünkü karaciğer kendini korumak için iştah azaltıcı bazı önlemler alabilir. Böyle bir durumda iştah açılınca hemen proteinli besinler verilir. Karbonhidratlı gıdalar normal şekilde verilmeye devam edilir. Tuzsuz yemeğe gerek yoktur. Alkol kesinlikle yasaklanır. Günlük alınan yağ miktarı 50 gramı geçmemelidir. Günlük kalori 3000 i geçmemelidir. Sarılık ortadan kalktıktan sonra 6 ay boyunca alkol, kızartma, yağlı, baharat ve mezeler verilmez.
İlaç: Sindirim zorluğu olanlara sindirimi kolaylaştırıcı ilaçlar verilir. Ayrıca B ve C vitaminleri verilir. Kaşıntı, bulantı-kusma için de gerekirse ilaç verilebilir. Kusmaları fazla olanlara sıvı kayıplarının yerine konması için serum takılabilir. Yine hastanın durumuna göre ilaç tedavisi hekim tarafından başlanabilir.
Hepatit A infeksiyonu tamamen iyileşir mi?
Hepatit A kronikleşmez (müzmin), yani sonuçta siroz gibi son dönem karaciğer yetmezliğine yol açmaz.. Fakat nadiren ağır seyredebilir ve ölümle sonuçlanabilir.
           
Hastalık tekrarlar mı?
Hastalık tekrarlamaz. İyileşince hayat boyu koruyucu bağışıklık bırakır.
 
Bulaşma nasıl önlenir?
Banyo kullanıldıktan, bebek altı değiştirildikten sonra, yiyecek hazırlamadan ve yemek yemeden önce eller mutlaka yıkanmalıdır.
2 yaş üstü herkes aşılanmalıdır.
El ve tırnak temizliğine son derece dikkat etmek gerekir.
Şehirlerin kanalizasyon sistemlerinin uygun olması önemlidir.
Hepatit A geçiren kişilerin mikrobu bulaştırmalarını önlemek için, iç çamaşırlarının, çarşaflarının ve tuvaletlerin %2.5 lik kloramin solüsyonu ile temizlenmesi gerekir.
Hastayla ilgilenenlerin (doktor, hemşire, bakıcı, akraba gibi) sık sık ellerini mikrop öldürücü sıvılarla temizlemeleri gerekir 
 
Hepatit A infeksiyonundan nasıl korunurum?
Aşı olarak
 
Virüs nasıl ortadan kaldırılabilir?
HAV 85 ºC’de 1 dakikada ölür
Yiyecekler piştikten sonra tekrar kontamine olursa virüsü hala bulaştırabilir.
Suların yeterli klorlanması (1,5-2,5 mgr/lt) virüsü öldürür
 
Hepatit A geçiren hasta kan verebilir mi?
HAV kronikleşmediği için hastalık tamamen iyileştikten sonra hasta kan verebilir
 
Toplumdan Hepatit A yok edilebilir mi?
Hepatit A’nın tam olarak ortadan kaldırılabilmesi için sosyo-ekonomik düzeyin iyileştirilmesiyle birlikte yaygın olarak çocuk ve erişkinlerin aşılanması gerekmektedir. Hepatit A oranı toplumda 100 000 de 20’den yüksekse 2 yaşından büyüklerin hepsinin aşılanması önerilmektedir. Eğer oran 100 000 de 20’den küçük 10’dan büyükse tüm çocukların aşılanması önerilmektedir. Bulaşmayı önlemek için hijyen koşullarını düzeltici önlemlere derhal uyulması önerilir. Hijyen önerilerine sıkı bir şekilde uyulması ve aktif aşılama en iyi profilaksidir.
 
Peki hepatit A açısından risk gruplarında kimler vardır?
1.      Endemik bölgeye seyahat edenler
2.       Hepatit A oranı yüksek toplumlardaki tüm çocuklar
3.      Hepatit A’lı hastayla yakın teması veya seksüel teması olanlar
4.      Homo-biseksüel, çok sayıda seks partneri olanlar
5.      Uyuşturucu kullananlar
6.      Çocuk ve yaşlı bakım merkezlerinde kalan çocuklar, yaşlılar ve çalışanlar
7.       Hepatit A virüsü ile çalışan araştırıcılar
8.      Pıhtılaşma ürünleri alanlar
9.      Hijyen uyumunun zayıf olduğu temizlik işçileri ve gıda çalışanları
10. Kanalizasyon işçileri
11. Kronik Karaciğer hastalığı (Hepatit B, C gibi) olan ve hepatit A geçirmemiş kişiler
 
Aşının koruyuculuğu ne kadardır?
Erişkinlerde en az 25 yıl, çocuklarda ise 14-20 yıldır.
 
Aşıdan sonra koruyuculuk ne kadar zaman sonra başlar?
Yaklaşık 4 hafta sonra.
 
Bulaşmadan sonra aşı yapılabilir mi?
Bu durumda immunglobülin verilmelidir. Bulaşmadan sonra da kısa sürede aşı yapılmasının koruyucu olduğu bildirilmektedir.
 
Aşılama öncesi test yapılmalı mıdır?
Ülkemiz şartlarında çocukluk çağında geçirme olasılığı yüksek olduğu için test yapılabilir. Negatif ise aşı verilir.
 
Aşı gebelere yapılabilir mi?
Bu konuda yeterli bilgi yoktur. Fakat aşı ölü (inaktif) virüsten oluştuğu için fayda-zarar oranına göre değerlendirilir.
 
Hepatit A aşısı her yaşta uygulanabilinir mi?
Hepatit A aşısı 2 yaş altında lisans almamıştır ve seropozitif olan annelerden doğan çocuklarda zayıf immünite bırakmaktadır. Aynı anda immunglobülinle birlikte verilirse immünojenitesi düşmesine rağmen korunmayı azaltmaz.
 
Hepatit A aşısı güvenlimidir, yan etkileri var mıdır?
Lokal reaksiyonlar dışında ciddi bir yan etkisi yoktur. Aşı yerinde ağrı, baş ağrısı ve halsizlik görülebilir. Aşı içeriğindeki maddelere duyarlı olanlara kontrendikedir. 
 
Hepatit A aşısı beni hepatit B ve hepatit C’den korur mu?
Hepatit A virüsü diğer hepatit virüslerinden farklıdır. Bu nedenle diğer virüslere karşı korunma olmaz.
 
Bu aşı seyahat edenlere öneriliyor mu?
HAV infeksiyonları dünyanın birçok bölgesinde yaygın olarak görülür. Bu nedenle dünyanın neresine giderseniz gidin aşı yaptırmalısınız.
 
Aşıyı nerede yaptırabilirim?
Sağlık merkezlerinde
 
Aşı dışında koruyucu başka ilaç var mıdır?
Aşıya ilâveten, hepatit A immun globülin’de bütün yaşlar için kısa dönem korunmak için bulunmaktadır. Özellikle seyahat edenler ve aşısız olup ta hepatit A’ya maruz kalanlara 2 hafta içinde verilmelidir.
 
 
HEPATİT B
 
Hepatit B nedir?
Hepatit B, hepatit B virüsü (HBV) tarafından oluşturulan karaciğer infeksiyonudur. Hepatit B hastalığı olarak bilinir. Hastalık bulaşanların % 90-95’inde geçirilir ve ömür boyu bağışıklık gelişir. Geri kalan kısmında ise müzminleşir, hatta siroz (karaciğer dokusunun sertleşip büzüşmesi ve görevlerini yapmada zorlanması), karaciğer kanseri, karaciğer yetmezliği ve ölümle sonlanır. Hastaların bir kısmında ise taşıyıcılık şeklinde devam eder.  
Aşı ile önlenebilir bir hastalık olmasına rağmen, Hepatit B virüsü tüm dünyada karaciğer hastalığının yaygın nedeni olmaya devam etmektedir. Tahmini olarak tüm dünyada yaklaşık bir milyon kişi bu hastalığa bağlı sebeplerle ölmektedir. 
 
Hepatit B nasıl bulaşır?
Hepatit B virüsü dayanıklı bir mikroptur; oda ısısında, kurumuş kanda, zemin ve masa gibi yerlerde bir haftadan fazla canlı kalabilir
-         Kan ve kan ürünleri. İnfekte kan ve serumun doğrudan verilmesi veya bunlarla kirlenmiş iğne uçlarının batması.
-         Yanık vaya sıyrıklar gibi yaralanmış-açık deri  üzerinden
-         Vücut iç yüzeylerine kan ve tükürüğün doğrudan girişi
-         İnfekte kişi ile korunmasız cinsel ilişki
-         Laboratuarda çalışan kimselerin mikroskopik kan damlacıklarını solumaları
-         Diş fırçası, tıraş bıçağı, tırnak makası vb. kirli kanla temas etme riski olan aletlerin ortak kullanımı
-         Steril olmayan aletlerle dövme, akupunktur gibi girişimler ile
-         Doğum sırasında anneden bebeğe
-         Sağlık çalışanları kontamine iğne ve şırınga ile ve de kan sıçraması gibi durumlar sebebi ile daha fazla risk altındadırlar.
Hepatit B nelerle bulaşmaz?
-         HBV el sıkma, sarılma veya aynı banyoyu kullanma gibi durumlarda bulaşmaya neden olmaz.
-         Gözyaşı, idrar, dışkı, anne sütü, beyin-omurilik sıvısı gibi sıvılarda düşük yoğunlukta bulunur ve bu sıvılardan geçtiği gösterilememiştir.
-         Hepatit B yiyecekler, su, yemek kapları, anne sütü, kucaklaşma, öpme, öksürme ile bulaşmaz.
Kan ve kan ürünleri ile bulaş nasıl olmaktadır? 
Kan yolu ile bulaşma özellikle gelişmiş ülkelerde damardan uyuşturucu ilaç kullananların, kullandıkları iğnelerin bir şekilde diğer insanlara yayılması ile ortaya çıkmaktadır. Ayrıca yine bu kişilerin kullandıkları eşyaların diğer kişilerce kullanılması da bulaşmaya yol açar. Ancak dünya üzerinde hepatit B açısından oldukça yüksek riskli bir grup olan sağlık çalışanları açısından iğne yolu ile bulaşma son derece önemlidir. Çeşitli sağlık birimlerinde çalışan sağlık personeli özellikle kaza sonucu iğne batması ile hepatit B’ye yakalanmaktadırlar. Yine normal popülasyon ve sağlık çalışanları için kan nakli sonucu bu hastalığa yakalanma riski vardır.
 
Cinsel ilişki ile bulaş nasıl olmaktadır? 
Cinsel ilişki sırasında hepatit B ile enfekte bir kişinin vücut sıvılarının diğer partnerin vajina, makat (rektum, özellikle ters ilişki), idrar kanalı (üreterler) ve ağızdaki yaralı veya çizik bölgelere teması ile hastalık geçer.
 
Dövme veya piercing yaptırma ile hastalık bulaşır mı?  
Evet. Dövme (tattuaj) veya piercing sırasında kullanılan iğnelerin yeterince steril ve temiz olmamasından dolayı bulaşma söz konusudur.  
 
Hepatit B’nin kuluçka süresi ne kadardır?  
Normal olarak 30-180 gün arası değişen bir kuluçka süresi olan bu hastalık ortalama olarak 60-90 gün arasında toplumun büyük kesiminde hastalığın ortaya çıkması için gereken kuluçka süresidir.
 
Kuluçka döneminde hastalık bulaşır mı?
Kuluçka döneminde vücut sıvıları oldukça bulaştırıcıdır. Vücutta hepatit B ye karşı antikor (mikroplara karşı vücut tarafından oluşturulan protein kökenli koruyucu maddeler) oluşumuna kadarki evrede hastalık son derece bulaşıcıdır.
 
Anneden bebeğe geçiş nasıl olmaktadır?
 
Mikrobu taşıyan anneden bebeğe geçiş özellikle doğum esnasında olmaktadır. Mikrop bebeğe geçerse bebek hepatit B hastası olarak doğacaktır. Erken dönemde bulaşan hastalarda müzminleşme oranı oldukça yüksektir.
 
Hamilelikte hepatit kontrolü gerekir mi?
Evet. Hamileliğin erken dönemlerinde HBsAg testi yaptırılmalıdır. Eğer negatif ise hamilelik süresince bulaş ihtimali olan davranışlardan sakınılmalı ve doğuma yakın tekrar test yapılmalıdır. Eğer test pozitif ise hamile kişi hastalığa yakalanmıştır ve çocuğuna bulaştırabilir. Çocuğa mikrop bulaştığında ise müzmin hepatit B hastalıklı bir çocuk dünyaya gelir.
 
Hepatit B virusunu taşıyan gebenin hastalığı çocuğuna bulaştırmaması için bir önlem var mı?
Evet. Hepatit B virusunu taşıyan annelerin bebeklerine doğar doğmaz hepatit B serumu ve hepatit aşısı yapılmalıdır. Serumun tek doz yapılması yeterli iken aşı 2. ve 6. aylarda olmak üzere 3 doza tamamlanmalıdır.
 
Hamile bir kişi ne yapmalı?
Hamile bir kişi hamileliğin erken döneminde test yaptırmalıdır. Bu test ile HBsAg bakılmalıdır. Eğer bu test hamileliğin erken döneminde negatif ise doğuma yakın tekrarlanmalıdır. Test pozitif ise bunun anlamı kişi hepatit B virusunu taşımaktadır ve bebeğine bulaştırabilir. 
 
Hastada bulaştan ne kadar sonra klinik belirtiler ortaya çıkar? 
Hepatit B virusu bulaştıktan ortalama 12 hafta (9-21 hafta) sonra belirtiler görülür. Belirtiler hastaların % 70’inde vardır. Erişkinlere göre çocuklarda belirti daha sık ortaya çıkar.
 
Hepatit B’nin klinik belirtileri nelerdir?
Yenidoğan bebeklerde hepatit B ile ile ilgili belirgin bir bulgu saptanamaz. Yaş ilerledikçe hastalığın belirti verme ihtimali artar. Hastaların yaklaşık yarısında hiçbir belirti görülmeyebilir. Bu nedenle HBV ile infekte olduklarının farkında değillerdir. Hastalığın (kısa dönem) ve kronik (uzun dönem) olmak üzere iki tip klinik belirtilerinden bahsetmek mümkündür.
Akut Hepatit B infeksiyonunda görülen klinik belirtiler: 
-         Halsizlik, yorgunluk
-         İştahsızlık
-         Ateş
-         Bulantı, kusma
-         Baş ağrısı
-         Yorgunluk 
-         Karın ağrısı (sağ tarafta karaciğer bölgesinde), bu ağrı sarsıntı ve eğilme artar.
-         Karaciğerde büyüme
-         Kas ve eklemlerde yaygın ağrı
-         Ciltte veya gözaklarında sararma
-         İdrar renginde koyulaşma
-         Dışkı renginde açılma
 
HBV ile infekte olan çoğu kimse’nin (yaklaşık %85-90) bağışıklık sistemi virüse karşı savaşarak onu yener; yani antikor oluşturur ve infeksiyon kalıcı hale geçemez. Ancak bazı hastalarda, virus vücutta yaşamını devam ettirir. Kronik Hepatit B, virüsün alındıktan 6 ay sonra dahi vücutta  kalmasına denmektedir. Bunlar virüsü diğer insanlara taşıma potansiyeli olan kişilerdir, bunlara ‘taşıyıcı’ diyoruz. Diğer taraftan uzun dönemde kişide aşağıdaki tablolar ortaya çıkabilir.

-         Siroz: Müzmin, yaygın ve ilerleyici karaciğer iltihabıdır. Öldürücü bir hastalıktır.
-         Karaciğer kanseri
-         Karaciğer yetersizliği
-         Fulminan hepatit denilen çok kısa sürede karaciğer yetmezliğine götüren ölümcül bir hastalık tipidir.
-         Hepatit D hastalığı
Fulminan (hızlı ilerleyen) hepatit nedir?
 Bazen akut hepatit B enfeksiyonu fulminant hepatit denilen bir forma dönüşür. 1-2 hafta içinde akut karaciğer yetmezliği ortaya çıkaran bir durumdur. Fulminant hepatit te ölüm oranı yüksektir. Karaciğer transplantasyonu ile hastaların kurtulması mümkün olabilir.
 
Hepatit B için risk faktörleri nelerdir?
-         Hepatit B hastasının eşi
-         Aile içinde Hepatit B infeksiyonu bulunanlar
-         İnfekte  annelerden doğan bebekler
-         Hepatit B hastalığı olan birisiyle cinsel birleşme 
-         Birden fazla kişiyle birlikte olanlar
-         Damar yolundan ilaç ve madde kullananlar (aynı enjektörü paylaşanlar)
-         Sağlıksız şartlarda dövme, kulak deldirme, akupunktur, sünnet, diş tedavisi gibi işlem uygulananlar
-         Cinsel yolla bulaşan başka bir hastalığın olması
-         Homoseksüeller
-         Sağlık personeli (doktor, diş hekimi, hemşireler, yardımcı sağlık personeli) 
-         Hemofili (pıhtılaşma bozukluğu) hastaları
-         Böbrek yetersizliği nedeniyle diyalize giren hastalar
-         Hepatit B’nin sık görüldüğü ülkelere seyahet edenler (Afrika, Asya, Doğu Avrupa )
-         Hepatit B li hastaların çatal, kaşık, bıçak, jilet, ustura ve benzeri eşyalarını paylaşmak
-          Bazı meslek mensupları (polis, itfaiye, askeriye vb.)
-         Zeka özürlüler
-         Bakımevi/huzurevi, cezaevi ve yatılı okul gibi yerlerde özellikle tıraş takımı, diş fırçası, tırnak makası gibi kanla bulaşması mümkün olan malzemeleri ortak kullananlar.
Hepatit B virusu vücut dışında ne kadar süre yaşayabilir?
Hepatit B virusu vücut dışında en az 7 gün süreyle canlılığını korur ve hastalık yapma özelliğini sürdürür.
 
Hepatit B’de kronikleşme (müzminleşme) oranı ne kadardır? Kronik hastalar da bulaşmaya yol açarlar mı? 
Müzminleşme oranı yaşa bağlıdır. 5 yaş üzerindeki hastalarda % 2-6 iken 1-5 yaş arası çocuklarda % 30, yenidoğanlarda ise % 90’dır. Müzmin hepatit B hastaları özellikle eşleri olmak üzere bulaştırıcıdırlar.
 
Hastalık nasıl teşhis edilir?
Hepatit B sinsi bir hastalıktır. Çoğu kez hastalar başka nedenlerle kan verme sırasında tesadüfen teşhis edilirler. Çünkü bazı kimselerde hastalık belirti vermeden geçirilir. HBV kan testleri aracılığı ile belirlenebilir. Akut-kronik infeksiyon varlığı da kan testleri sayesinde ayırt edilebilir. Ancak şu nokta unutulmamalıdır ki HBV ile temastan ancak 3 hafta ile 2 ay arası bir zaman dilimi sonrası  bu testler yardımcı olabilir
 
HBV için 3 standart kan testi vardır:
-         HBsAg (hepatit B yüzey antijeni): Bu test kanda virüs varlığı ve düzeyini gösterir. Bu test pozitif ise kişinin virüsü başkalarına bulaştırabilme riski vardır.
-         Anti-HBs (hepatit B yüzey antijenine karşı oluşmuş antikor): Varlığı kişinin virusle karşılaştığı ve yendiği veya aşılanıp infeksiyondan  korunduğunu gösterir. Bu kişi virüsü kimseye bulaştırmaz.
-         Anti-HBc (hepatit B öz antijenine karşı oluşmuş antikor): Bu antikor genellikle kronik taşıyıcılarda olur ve virüsün başkalarına bulaştırılabileceğini gösterir. Anti-HBs ile beraber varlığı infeksiyonun toparlanma evresinde olduğunu bu kişinin taşıyıcı olmadığını gösterir.
Eğer kronik HBV'den şüpheleniliyor ise başka testler de yapılmalıdır:
-         HBsAg pozitifliği tespit edilirse virüsün varlığının kanıtlanması için HBV DNA ya (kan testi) bakılır.
-         HBV DNA’nın pozitif olması, karaciğerinizin virüs tarafından infekte olduğunu gösterir.
Ultrason: Karaciğer harabiyeti ve kanseri tanısı için
Karaciğer biyopsisi: Karaciğer harabiyeti ve kanseri belirlenebilmesi için
Karaciğer enzimleri: (kan tahlili) Karaciğer virüs tarafından istila edilip,hücreler harabiyete uğrayınca enzim değerleri (ALT, AST, GGT vb.) yükselir. Herhangi bir duruma özgül değildir. Ancak karaciğer ile ilgili bir sorun olduğunu düşündürür.
E-antijen testi: HBV-infekte hücreler tarafından salınan bir viral proteindir ve genellikle bazı HBV tedavilerinin etkinliğini gösterebilmek için kullanılır.
“6 ay süreyle enzim yüksekliği , HBsAg ve HBV DNA pozitifliği durumunda, hastaya Kronik Hepatit B tanısı konulur ve gereğinde hekim tarafından tedavi edilir.”

Virus (mikrop) vücuda alındıktan ne kadar sonra hepatit testi pozitif olur ?
HBsAg testi virus bulaştıktan ortalama 4 hafta (1-9 hafta) sonra pozitif hale gelir.
                       
Hepatit B testi yaptırmak için kimler ne zaman doktoruna başvurmalıdır?
Hepatit B hastalığı için riskli grupta yer alıyorsanız test yaptırtmak için mutlaka doktorunuza başvurun. Diğer yandan herhangi bir risk faktörü olmadan da bulaşabildiğinden yine doktorunuza başvurmanızda yarar vardır.
 
Hepatit B hastalığının tedavisi var mı?
Hepatit B’de tedavi yaklaşımı infeksiyonun akut veya kronik olmasına göre değişir.
Günümüzde akut hepatit B hastalığı için özgün bir tıbbi tedavi yoktur. Hastaların çoğu infeksiyonu kendiliklerinden sınırlar ve virüsü vücutlarından atarlar. Tedavi daha çok destekleyici özelliktedir. Hastanın istirahat etmesi, alkolden sakınması, bol sıvı alması, az yağlı, karbonhidrattan zengin gıda alması önerilir. Ağızdan gıda alamayan, bulantı veya kusması olan hastalar hastanede yatırılarak serumla beslenir. Bu dönemde önemli bir husus da karaciğere zarar verebilecek ilaçlardan sakınmaktır.

Kronik hepatit B’nin tedavisinde amaç karaciğer hasarına yol açan virüsü yok etmek, karaciğer harabiyetini önlemek’tir. Günümüzde Kronik Hepatit B  tedavisi'nde bazı ilaçlar kullanılmaktadır. Bu ilaçlardan daha sonra bahsedilecektir.
 
Hepatit B nasıl önlenebilir?
-         Hepatit B aşısı yaptırmak
-         Olası infeksiyöz materyelle bulaşık iğne batmaları veya sivri uçlu alet yaralanmalarında kaçınmak
-         Sadece tek kullanımlık iğne ucu ve şırınga kullanmak
-         Kişisel korunma materyeli kullanmak (eldiven, maske vb.)
-         Gerektikçe el yıkamak
-         Tıraş bıçağı, diş fırçası, tırnak makası gibi şahsi eşyaları paylaşmamak
-         Korunmasız cinsel ilişkide bulunmamak
-         Kontamine yüzeyleri 1/10 sulandırılmış çamaşır suyu ile temizlemek
-         Kesik yanık ve diğer açık yaraları bandaj ile kapamak
Kronik hepatit B hastalarının dikkat etmesi gereken noktalar
Alkol: Alkol kullanımının, kronik Hepatit B’li hastalarda ciddi karaciğer hasarına yol açtığı bilinmektedir. Bu hastalar kesinlikle alkol tüketmemelidir.
Beslenme: Kronik Hepatit B tedavisi esnasında  özel diyete gerek yoktur, aşırı yağlı yemeklerden kaçınılması ve kilo alınmaması tavsiye edilir. Önemli olan dengeli beslenmektir. En önemli unsurlardan biri akut hepatit diyetinde (Hepatit B diyeti) sıvı alımıdır. Bulantı ve kusmanın yaratacağı sıvı kaybı yerine konulmalıdır. Protein oranı düşük, kalori oranı yüksek bir hepatit diyeti hekimler tarafından önerilmektedir. Eğer içtiğinizde rahatsızlık vermiyorsa doğal meyve suları alınabilir. Ayrıca çorba içilebilir. Bu dönemde alkol ve karaciğeri yoracak ilaçlar kullanılmamalıdır. Aksi kalde karaciğerdeki hücre harabiyeti daha da artar. Burada en önemli unsur ilaç alınımınızı hekiminizle konuşarak ayarlamanızdır. En doğrusu hekiminizle konuşarak çözmeye çalışın.
İlaç kullanımı: Bazı ilaçlar karaciğere zarar verebileceğinden kronik Hepatit B hastaları, hekimine danışmadan farklı ilaç kullanmamalıdır.
Cinsel hayat: Kronik Hepatit B için cinsel bulaşma riski düşük de olsa olasıdır. Kondom kullanımıyla  bu tehlike ortadan kalkacaktır.
 
Hepatit B hastalığının aşısı var mıdır? 
Evet. Yapılacak 3 dozluk aşı uygulaması ile hepatit B hastalığından korunmak mümkündür.
 
Kimlere hepatit B aşısı yapılmalıdır?
-         Yeni doğan bebekler
-         Tüm yetişkinler
-         Uyuşturucu kullananlar
-         Son 6 ay içersinde birden çok seks partneri olan kişiler
-         Cinsel yolla bulaşan bir hastalığa sahip olanlar
-         Homoseksüeller
-         Biseksüeller
-         Hemofili hastaları
-         Diyaliz hastaları
-         Tüm sağlık çalışanları
-         Hapishane personeli 
-         Mahkümlar
-         Özürlü bakım evleri personeli
-         Dünya üzerinde hepatit B açısından riskli bölgelere seyahat edecek kişiler hepatit B aşısını ivedilikle yaptırmalıdır.
 
Sağlık personeli eline hepatit B hastasının kanıyla bulaşık bir iğne battığında ne yapmalı? 
Eğer iğne batan kişi doğal olarak hastalığı geçirmiş vey aşılı ise bağışık olduğundan bir şey yapmaya gerek yoktur. Ancak bağışık değilse tercihen ilk 48 saat içinde veya en geç 7 güne kadar hepatit B immunglobilinini yapılmalıdır. İmmunglobulinle birlikte ilk doz aşı da yapılmalı, aşının ikinci ve üçüncü dozları 1. ve 6. aylarda tamamlanmalıdır.
 
Hepatit B aşısı yapıldıktan sonra bağışıklık olup olmadığını tespit etmek için test yapmak gerekli midir?
Aşı yapılan kişilerin % 95’inde antikor denilen koruyucu protein oluşmaktadır. Antikor (Anti-HBs) oluşup oluşmadığını anlamak için doktorunuz test isteyebilir. Ancak bu rutin bir uygulama değildir. Sağlık çalışanları, kronik hepatit B hastası olan kişilerin eşleri, vücut savunma sisteminde ciddi değişimler olan kişiler gibi riskli gruplarda aşının tutup tutmadığı araştırılabilir.
 
Aşı yapılmadan önce tarama testi olarak nelere bakılmalıdır?
HBsAg ve Anti-HBs. Eğer ikisi de (-) ise aşı yapılır. HBsAg (+) ise taşıyıcı veya müzmin hepatit, Anti-HBs (+) ise bağışık olarak kabul edilir. 
 
Kısaca hatırlatma yapmak gerekirse, HbsAg nin (+) olması yeni veya eskiden geçirilmiş bir hastalığın olduğunu, Anti-Hbs (+) olması hastalığa karşı bağışıklığı gösterir. Eğer kişi aşı yaptırmış veya hastalıkla karşılaşmış ise Anti-Hbs (+) tir. Ayrıca hepatit B virüsü ile yeni bir enfeksiyon şüphesi var ise bu testler hemen sonuç vermeyebilir. Bu sebeple yeni enfeksiyon şüphesinde, HBV DNA bakılması en duyarlı testtir. İlaveten HbsAg ve Anti-Hbc IgM bakılması gerekir. Bu sonuçlara bakılarak koruyucu serum (Hepatit B koruyucu immunglobin) ve aşı yapılmalıdır.
 
Hepatit B tarama testi yaptırmadan aşı yapılabilir mi?
Evet. Ancak maliyet yönünden tarama testi yaptırmak veya test yapmadan aşı yapılması konusu dikkate alınabilir. Diğer yandan tarama yapılarak varsa hastalığın veya taşıyıcılığın tesbiti tedavi ve izlem yönünden önem taşır.
 
Hastalığı geçirmiş ve bağışık olan bir kişiye aşı yapılırsa zararı olur mu? 
Hayır. Hastalığı geçirmiş bir kişiye aşı yapılmasının zararı olmadığı gibi yararı da yoktur.
 
Hatırlatma dozu yapmaya gerek var mı? 
Hayır. Bağışıklığı baskılanmamış hastalarda rutin olarak hatırlatma dozu yapılması önerilmemektedir. Son zamanlarda yapılan çalışmalarda en az 23 yıl koruduğu gösterilmiştir. Hatta antikor düzeyi çok düşük düzeylere inse bile koruyuculuğun devam ettiği bildirilmektedir.
 
İlk dozunu yaptırdığı aşı markasını bulamayan kişi farklı bir ürünle aşı programına devam edebilir mi? 
Evet. Farklı firmalar tarafından üretilen hepatit B aşılarının biribirinden önemli bir farkı yoktur.
 
Hepatit B aşısı diğer aşılarla aynı zamanda yapılabilir mi? 
Evet. Aynı anda diğer aşılarla birlikte verildiğinde olumsuz bir etkileşim bildirilmemiştir. 
 
Hepatit B aşısı güvenlimidir? 
Evet. Hepatit B aşısının çocuklarda ve erişkinde güvenli olduğu gösterilmiştir.
 
Hepatit B aşısı gebe veya emziren kadınlara yapılabilir mi?
Evet. Ne gebelik nede emzirme hepatit B aşısının yapılması için engel teşkil etmez. Aşının bebeğin gelişmesi üzerine bir yan etkisi de yoktur.
 
Hepatit B aşısı kimlere yapılmamalıdır? 
Daha önce yapılan hepatit B aşısına veya aşının bileşenlerinden birine ciddi alerjisi olan kişilere hepatit B aşısı yapılmamalıdır.
 
Hepatit B’li bir hastanın yakınına da düşen bazı görevler olduğunu duymuştum, bunları da özetlemeniz mümkün mü?
-         Hasta yakınlarının en önemli görevi hastaya destek olabilmek için Hepatit hakkında bilgi sahibi olmaktır.
-         Hepatit B’nin bulaşma yolları öğrenilmelidir.
-         Hepatit B kan yoluyla da geçtiği için, tıraş bıçağı, tırnak makası veya diş fırçası gibi özel eşyalar ortak kullanılmamalıdır.
-         Kronik Hepatit B hastalarının eşleri, cinsel yolla bulaşma riski bulunduğundan mutlaka korunmalıdır.
-         Hasta yakınlarının da, önlem için mutlaka kan testlerini yaptırıp, Hepatit B virüsü taşımamaları durumunda aşı olmaları gerekir.
Hepatit B enfeksiyonundan iyileşebilecek miyim?
Enfeksiyon olmuş birçok sağlıklı yetişkinler herhangi bir sorunla karşılaşmadan iyileşirler.  Ancak bebekler ve çocuklar için virüsten kurtulmak başarılı bir şekilde mümkün olmayabilir.
Yetişkinler: % 90 virüsten kurtulur ve hiçbir sorunsuz şekilde iyileşirken; %10 kronik Hepatit B geliştirir.  
Çocuklar: % 40 virüsten kurtulur ve hiçbir sorunsuz şekilde iyileşirken; % 60 kronik Hepatit B’li olur.   
Bebekler: % 90 kronik Hepatit B’li olurken; yalnızca %10 virüsten kurtulur.
Akut hepatit B enfeksiyonundan iyileştiğimi nasıl anlarım?
Eğer doktorunuz kan test sonucunuza göre vücudunuzdan virüsü temizlediğinizi ve koruyucu antikorları (HBsAb+) geliştirdiğinizi onaylarsa, gelecekteki hepatit B enfeksiyonlarından korunmuş olacaksınız ve artık diğer kişilere virüsü bulaştırma riski ortadan kalkmış olacaktır.
Hepatit B hastası isem kan bağişlayabilir miyim?
Hayır.  Kan bankası Hepatit B’li bir kan bağışını ve hastasında akut enfeksiyondan iyileşmiş bile olsanız kabul etmeyecektir.
 
 
 
HEPATİT C
 
Tanım
Hepatit C, Hepatit C virüsü (HCV) tarafından oluşturulan karaciğer infeksiyonudur. Hepatit C Virüsü (HCV) 1989 yılında bulunmuştur (daha önce önce ortaya çıkan hepatitlerde etkenin A veya B tipi virüs olmadığı gösterildiğinde A ve B dışı hepatit olarak adlandırılmaktaydı). Hastalık virüsü taşıyan kan nakli veya kan ile kirlenmiş kesici delici aletlerin ortak kullanılması yolu ile yayılır. HCV karaciğerde uzun süren enfeksiyonlara (kronik hepatit), siroza ve karaciğer kanserine neden olan kalıcı hasara yol açabilmektedir. Dünyada yaklaşık 170 milyon insanın bu virüs ile enfekte olduğu düşünülmektedir. Bu özelliği ile kanla bulaşan enfeksiyonlar içinde en sık görülenlerden biri olup karaciğer nakline sebep olan etkenler arasında ilk sırada yer almaktadır.
 
Hepatit C nasıl bulaşır?
Hepatit C virüslerle bulaşan hepatitler arasında kan yolu ile en sık bulaşan tiptir. Ancak günümüzde kan nakli ve organ nakillerinde kan ve organ vericiler hepatit C yönünden taranmaktadır.
Kan ve kan ürünleri virüsün bulaşmasında en önemli rolü oynarlar. Virüs içeren kanın nakli veya bu kanla kirlenmiş enjektör ucu gibi kesici delici aletlerin başka kişilerce bilerek kullanılmasına veya kaza sonucu batmasına bağlı olarak bulaşma olur. Ayrıca kan ürünleri ile de geçebilmektedir. Nadiren de olsa organ nakli sırasında hepatit C geçme olasılığı da çok yüksektir. Günümüzde kan merkezlerinde kanların tümü HCV açısından son derece duyarlı testlerle kontrol edilmekte ve taranmaktadır.  Bu yolla ortaya çıkan bulaşma en aza indirgenmiş durumdadır. Bulaşma riski 2 milyon ünitede 1’den daha azdır.
-         Virüs ile bulaşmış materyal ile temas veya HCV enfeksiyonlu bir kişinin kanını içeren iğne batması sonucunda HCV bulaşma riski yaklaşık %3'tür.
-         Sağlıksız şartlarda gerçekleştirilen dövme, piercing, akupunktur, kulak delme ve sünnet gibi uygulamalar sırasında da bulaşabilir.
-         Ev içinde HCV enfeksiyonlu bir şahıs varsa özellikle diş fırçası, traş bıçağı, tırnak makası ve havlu gibi kanla bulaşma riski olan malzemeler yolu ile bulaşma söz konusudur.
-         Korunmasız ve çok eşli cinsel yaşamda geçiş mümkündür, ancak sıklık düşüktür.
-         Anneden bebeğe doğum sırasında geçme riski vardır, fakat bu sıklık da çok düşük düzeylerdedir.
-         El sıkışma, kucaklaşma, öksürük-hapşırık, yiyecek maddeleri yolu ile bulaşmamaktadır.
-         Gebe kalma ve süt verme konusunda henüz yeterli bilgi mevcut değildir.
 
Hepatit C hastası olan anneden doğan bebeğe hastalık hangi yolla bulaşır, bebek ne zaman test edilmelidir?
Anneden bebeğe doğum sırasında bulaşabilir. Hepatit C’li anneden doğan bebeklerin % 4-6’sı doğum sırasında enfekte olur. Doğar doğmaz yapılan testlerde anneden geçen antikorlar nedeni ile yalancı pozitiflik olabilir. Testler 18.aydan sonra yapılmalıdır. Erken tanı için virüsün genetik materyalini gösteren diğer testler (örn PCR) yapılabilir.
 
Anneden çocuğa emzirme ile geçer mi?
Hayır. Ancak annenin meme başında çatlak ve kanama olması durumunda bulaş olabilir. Bu durumda emzirmeye ara verilebilir.  
 
Cinsel ilişki ile hepatit C bulaşır mı?
Bir birine sadık iki eş arasında sürdürülen düzenli bir cinsel yaşam ile hepatit C’nin bulaşma riski yok denecek kadar azdır, bu nedenle kondom kullanılmasına gerek yoktur. Buna rağmen eşler arsında riski tamamen ortadan kaldırmak isteniyorsa cinsel ilişki esnasında lateks kondomlar kullanılabilir. Sık cinsel eş değiştirenlerde hepatit C bulaşma riski yüksektir. Ayrıca kanamaya yol açan ilişki ve adet döneminde ilişkiye girilmesi bulaşma riskini artırır. Bu tür davranışı olanlar her cinsel ilişkisinde kondom kullanmalıdır.
 
Hepatit C aile bireyleri arasında bulaşabilir mi?
Evet, sık olmamakla beraber aile bireyleri arasında bulaş olabilmektedir. Aynı kaşık, çatal ve bardağı paylaşmak, tıraş bıçaklarını kullanmak bulaşma açısından riski artırır. Önemli olan bu saydığımız eşyaları paylaşmamaktır. Bunların dışında aynı evde yaşamak bulaşma açısından yüksek risk taşımaz.
 
Böcek veya sivrisinek sokması ile hepatit C bulaşır mı?
Dünyada bu yolla bulaştığını gösteren hiçbir veri yoktur.
 
Hepatit C hangi yollar ile bulaşmaz?
-         Hapşırma
-         Öksürük
-         Sarılmak
-         Yiyecek ve içecek kaplarının paylaşımı
-         Gıda ve su ile
-         Tokalaşmak ve aynı ortamı paylaşmak gibi sosyal ilişkiler ile bulaşmaz.
 
Gebeler hepatit C açısından rutin olarak taranmalı mıdır?
Hayır, gebelerin rutin taranmasına gerek yoktur.
  
Hepatit C virüsü çevrede (dış ortamda) yaşabilir mi? Yaşarsa ne kadar süreyle?
Oda ısısında 16 saat kadar canlılığını sürdürebilir. Ancak 4 günden fazla yaşamaz.
 
Hepatit C’li hastanın kanı veya kanla kirlenmiş çıkartıları etrafa sıçrarsa ne yapılmalıdır?
Bir ölçek çamaşır suyu 10 ölçek su ile sulandırıldıktan sonra kan sıçrayan yer bu çözelti ile silinmelidir. Anca bu işlem esnasında eldiven giyilmesi unutulmamalıdır. 
 
Kimler hepatit C açısından risk altındadır?
-         Cerrahi operasyon geçirenler
-         Aile içinde Hepatit C infeksiyonu bulunanlar
-         İnfekte kişiyle yakın temasta bulunanlar
-         Damar içi uyuşturucu kullananlar ve enjektörlerini başkaları ile paylaşanlar.
-         Böbrek yetersizliği nedeniyle diyalize giren hastalar
-         Hemofili ve sürekli kan almak zorunda olan kan hastalığına sahip kişiler. 
-         HCV pozitif anneden doğan çocuklar.
-         Sağlık çalışanları çalışanları    (hekim, hemşire, diş hekimi, hasta bakıcılar, laboratuar çalışanları, hastahane temizliğinde çalışanlar)
-         Bazı meslek mensupları (polis, itfaiye, askeriye vb.)
-         Birden çok cinsel eşi olup korunmasız olarak ilişkisini devam ettirenler.
-         Eşcinseller
-         Sağlıksız şartlarda dövme, kulak deldirme, akupunktur, sünnet, diş tedavisi gibi işlem uygulananlar
-         Bakımevi/huzurevi, cezaevi ve yatılı okul gibi yerlerde özellikle tıraş takımı, diş fırçası, tırnak makası gibi kanla bulaşması mümkün olan malzemeleri ortak kullananlar 
-         Zeka özürlüler
Hepatit C’li bir hastanın enjektörü kaza sonucu batsa hastalık bulaşma riski ne kadardır?
Kaza sonucu kanla bulaşmış enjektör veya diğer kesici-delici alet yaralanmalarından sonra Hepatit C bulaşma riski yaklaşık % 2’dir.
 
Hepatit C hastalığının bulguları nelerdir?
Hepatit C enfeksiyonu akut (kısa dönem) ve kronik (uzun dönem) olmak üzere iki tip seyir gösterir.
Akut dönem: Virüsün alınması ile hastalık ortaya çıkması arasındaki süre (kuluçka devri) yaklaşık 7 haftadır. Bu süre 3 ile 26 hafta arasında değişebilir. Bulaşmadan 1-3 hafta sonra kanda virüs saptanabilir (HCV-RNA testi). Kanda virüsün serbest olarak dolaşmasından bir kaç hafta sonra serumda ALT (serum alanin aminotransferaz) seviyeleri yükselmeye başlar. Daha sonra ise yakınmalar şunlardır:
-         Halsizlik, çabuk yorulma,
-         Bulantı,  özellikle yağlı yiyeceklerden tiksinme
-         Karnın sağ üst kısmında ağrı,
-         Kas iskelet ağrıları,
-         Baş ağrısı,
-         Gözlerde sararma
-         İdrar renginde koyulaşma
Görüldüğü gibi bu bulgular diğer hepatitlerde de görülebilecek belirtileridir. Akut dönemde yakınmalar varsa genellikle 2-12 hafta sürer. Ancak olguların sadece 1/3’ü bu şekilde akut dönemi geçirirken, çoğunluğu yakınmasız olarak geçirir. Bu nedenle HCV enfeksiyonu genellikle tesadüfen yakalanmaktadır, yani hastaların çoğu akut hepatit safhasını farkında olmadan geçirir. Tamamen sağlıklı olan şahıs kan bağışında bulunduğunda kanında virüse ait antikorlar saptanabilmekte veya genel bir kontrol veya başka hastalıklara ait tetkikler yapılırken karaciğer fonksiyon testlerinin anormal çıkması üzerine bunun nedeni araştırılırken HCV enfeksiyonu tanısı konabilmektedir. Bu safhada hasalık artık kronik hepatit evresindedir.
 
Kronik dönem:Akut dönemde hastalığı geçiren kişilerin yaklaşık % 85 inde hastalık kronik hepatit e doğru gider. Bu oldukça yüksek bir rakamdır. Bu kronikleşen olgularında yaklaşık %20’si siroza dönüşmektedir. Siroz maalesef karaciğerde geri dönüşü imkânsız, tamiri mümkün olmayan harabiyete yol açmaktadır. Siroz gelişenlerin de her yıl bir kısmında karaciğer kanseri ortaya çıkmaktadır. Virüsün alınmasından karaciğer kanseri oluşmasına kadar geçen süre ortalama 20-30 yıldır.
Hepatit C karaciğer hasarı dışında vücutta deri, böbrekler, tiroit bezi, tükürük bezleri, göz ve romatizmal sorunlara yol açabilir. Şeker hastalığına neden olabilir.
Siroz belirtileri: Vücutta kırmızı damar lekeleri ki bunlara spider (örümcek) denir. Avuç içersindeki kızarıklıklar, karında şişlik, el ve ayaklarda ödem ve şişlik.
 
Siroz’un şiddetini arttıran sebepler nelerdir?
 
-         Yaş (ileri yaşlarda siroz daha şiddetlidir)
-         Erkek hastalarda siroz daha şiddetlidir
-         Alkol kullananlarda siroz daha şiddetlidir
-         Sigara ve tütün siroz daha şiddetlidir
-         AIDS - HİV enfeksiyonu olanlarda siroz daha hızlı ilerler
Bu etkenler aynı zamanda karaciğer kanseri gelişmesi açısından da önemlidir.
 
Nasıl teşhis edilir?
HCV kan testleri aracılığıyla belirlenebilir. Eğer Kronik HCV’den şüpheleniliyor ise başka incelemeler de kullanılabilir.

Karaciğer Biyopsisi: Karaciğer harabiyeti ve kanseri belirlenebilmesi için yapılır.
Karaciğer Enzimleri (kan tahlili): Karaciğer virüs tarafından istila edilip, hücreler harabiyete uğrayınca enzim değerleri (ALT, AST, GGT vb.) yükselir.

Hepatit C hastalığı olup olmadığını hangi testle anlayabiliriz?
Kişinin hepatit C virüsü ile enfekte olduğunu gösteren birçok test vardır. Bunlardan bazıları ELISA, RIBA gibi testler ile virüs ile karşılaşıp karşılaşmadığını gösterirken, bu testleri pozitif olanlarda PCR testi ile vücuttaki virüs miktarı ölçülür. Tek bir PCR testi pozitifliği hastalığı gösterirken tek bir test negatifliğinde hastalık yoktur denemez. Bu durumda test tekrarlanmalıdır.
 
Hepatit C testinin pozitif olması her zaman hastalığı mı gösterir?
Hayır. Hepatit C tanısında ilk test olarak kullanılan ELISA testinin pozitif olması da her zaman hastalık anlamına gelmez. Yalancı pozitiflik olabileceği gibi virüsle karşılaşıp iyileşen kişilerde de test bir süre pozitif kalır.
 
Hepatit C hastalığı olmasına rağmen testler negatif olabilir mi?
Virüsün insan vücuduna girdikten sonra bağışıklık sistemi tarafından antikor üretmesi için belirli bir süre gerekmektedir. Bu arada hastalık bulguları ortaya çıkmasına rağmen testler negatif olabilir. Bu durumda virüsün genetik materyalini gösteren testler (PCR) erken tanı için kullanılabilir.
 
Hepatit C testi pozitif çıktı, ancak ALT testi de normal bulundu, halâ hasta olabilir miyim?
Bu durumdaki hastaların bir kısmında virüs çoğalmaya devam ederek karaciğerde hasar oluşturabilir. Bu nedenle bir hekim kontrolünde diğer testlerin ve gerekirse karaciğer biyopsisinin yapılmasında fayda vardır.
 
Akut Hepatit C de tedavi edilmeli midir?
Hepatit C de tedavi hastalığın derecesine göre belirlenir.
İnterferon (haftada 3 kez enjekte edilir)
Uzun etkili interferon (haftada 1 kez enjekte edilir)
Ribavirin:Bu ilaçlar tek veya kombine halde hekiminiz tarafından kullanılır.
 
Karaciğer biyopsisisnde düşük derecede karaciğer iltihabı ve fibrozu sonucu biyopsi ile çıkmış ve beraberinde karaciğer enzimleri hafif derecede artmış hastalar anti-viral (virüse karşı tedavi) tedaviye ihtiyaç duymaz . Ancak  fazla miktarda fibroz olan hastalarda ise anti-viral tedaviye alınır.                                 
 
Hepatit C’de tedavinin amacı virüsü ortadan kaldırmak ve karaciğer hasarını önlemektir.
Genel olarak farkında olmadan geçirilmesi sebebi ile hepatit C akut (yeni) dönemde tedavi edilmeden atlanır. Ve çoğu hastada virüs kronikleşmiş bir enfeksiyon halinde iken tespit edilir. Ancak akut dönemde yakalanan hastalara tedavi uygulandığında hastalığın kronikleşmeyeceği gösterilmiştir. Yapılan çalışmalarda akut dönemde yakalanan ve 6 ay boyunca interferon tedavisine alınan hastaların % 98 de hastalığın kandan tamamen kaybolduğu, ve karaciğer enzimlerinin normale döndüğü saptanmıştır. Bu nedenlerle akut hepatit C enfeksiyonu gelişen hastalar hekim tarafından belirli bir süre izlendikten sonra interferon (standard ve pegile edilmiş) ve ribavirin tedavisi verilir. Tedavide (buna engel olacak bir durum yoksa) iki ilaç birlikte uygulanır. Bu tedavi doktor kontrolu altında altı ay ile bir yıl arasında sürmektedir (ülkemizde görülen tipte genellikle bir yıl). Bu iki ilacın birlikte kullanımı ile son yıllarda Hepatit C tedavi başarısı bir hayli artmıştır. Pegile interferonlar ve ribavirinin birlikte düzenli kullanımı ile % 60-70 oranında vücuttan virüsün temizlenmesi şansı vardır.
 
Tedavide kullanılan ilaçların yan etkileri var mıdır? Varsa nelerdir?
 
Tedavide kullanılan interferonlara bağlı en sık görülen yan etkiler ateş, üşüme titreme, baş ağrısı, kas ağrısı ve çarpıntıdır. Bu tabloya grip benzeri tablo denir. Bu şikayetler tedavinin ilerleyen haftalarında azalacak, hatta bazı hastalarda tamamen kaybolacaktır. Tedavinin ilerleyen haftalarında yorgunluk, saç dökülmesi, depresyon, huysuzluk, kan değerlerinde azalma gelişebilir. Ciddi yan etki görülme sıklığı % 2’den azdır ki bunlar ağır depresyon, tiroit hastalıkları, akut kalp ve böbrek yetmezliği, göz ve akciğer problemleri, ani işitme kaybı ve nöbet geçirmedir. Ayrıca tedavide kullanılan ribavirine bağlı kan düzeylerinde düşme, bulantı, ishal, kuru öksürük gelişmektedir. Bu yan etkilere bağlı olarak ilaçların doz ayarlaması gerekebilmektedir. Yan etkinin şiddetine göre tedaviyi planlayan hekim tarafından ilaç dozları yeniden düzenlenebilir. Hasta kendiliğinden tedaviyi kesmemeli ve doz değişikliği yapmamalıdır.
 
Hepatit C ve karaciğer nakli ?
Önlenemeyen ve tedaviye cevap vermeyen yaygın bir fibrozla giden hepatit C vakalarından sonra karaciğer fonksiyonlarını yerine getiremez bir hale gelirse artık bu hastalar karaciğer nakline aday hastalardır ve transplantasyon gerekir.
 
Karaciğer naklinden sonra takılan karaciğerde de hepatit C görülebilir mi?
Malesef EVET...Ancak transplantasyondan sonra anti viral tedavi uygulanması tekrar ortaya çıkma dönemini uzatır.
 
Hepatit C’li hasta spor yapabilir mi?
Bir yaralanma durumunda başkalarına hastalık bulaştırmama adına önlemlerin alınması şartı ile her türlü sporu yapabilir.
 
Hepatit C’li hastaların yapması gereken özel bir diyet var mıdır?
Hepatitli hastaların alkol alması kesinlikle yasaktır. Alkol almaya devam eden hastalara tedavi de verilmez. Bunun dışında sigara kullanıyorsa bırakılmasında fayda vardır. Özel bir diyet önersi yoktur. Kilo almamaya dikkat edilmelidir. Herhangi bir gıdada kısıtlama da yoktur. Hepatit C tedavi altındaki hastalarda tedaviye bağlı olarak iştah azalması, ağızda boğazda yaralar, metalik tat ve bulantı kusma olabilir. 
 
Hepatit C’li hastalar vitamin kullanabilir mi?
Günlük normal diyette alınması gerektiği kadar vitamin alınmalıdır. Daha fazla vitamin alınmasının gereği yoktur, gereğinden fazla alınan vitaminlerin karaciğere zararlı etkileri olabilir. 
 
Hepatit C hastalığı olan gebelere tedavi verilebilir mi?
Tedavide kullanılan ribavirin ve interferonların bebeğe olan toksik etkilerinden dolayı gebelere kullanılması uygun değildir. Gebelik sırasında hepatit C saptanmış ise doğum olana kadar beklenilmeli daha sonra anne ve bebek takibe alınıp gerekirse tedavi edilmelidir. Tedavi altındaki bayanların da kesinlikle hamile kalmaması gereklidir. Tedavi bitiminden sonraki 6 ay içinde gebe kalınmamalıdır. Etkin bir doğum kontrol yöntemi kullanmayan bayanlar ve eşleri kronik hepatit C tedavisi alamaz.
 
Gebelik sırasında tedavi alamadığına göre gebelerde hastalık ilerler mi?
Çok az sayıda yapılmış çalışmada gebelerde hastalık ilerlemesi görülmemiş ve doğan çocuklarda da malformasyon görülmemiştir. Başka bir çalışmada da gebeliğin karaciğerdeki hasar üzerine olumlu etkisinin olabileceğini göstermiştir.
   
Tedavi başarısını artırmak için hasta nelere dikkat etmelidir?
Hekim tarafından verilen ilaçları tam zamanında ve dozunda kullanmak en önemli faktördür. Tedaviyi düzenleyen hekime danışılmadan tedavi amaçlı bitkisel veya geleneksel diğer ilaçlar kesinlikle kullanılmamalıdır. Yapılan çalışmalarda bu tür ilaçlardan hiçbirinin hepatit tedavisinde faydalı olduğu gösterilmemiştir. Üstelik bilinçsiz kullanım hastalığın ağırlaşmasına ve karaciğer yetmezliğine götürebilir.
 
Şeker hastalığı veya tansiyon hastalığı gibi başka hastalıklardan dolayı kullanılmakta olan ilaçlar hepatit C’li hastalarda kesilmeli midir?
İlaçların çoğu karaciğer ile etkileştiğinden kullanılan ilaçlar mutlaka hekim kontrolünde kullanılmalıdır.
 
Hepatit C tedavisi sırasında saçlarımda dökülme oldu. Tekrar saçlarım çıkar mı?
İlaçlar kesildikten sonra saç dökülmesi kesilecek ve dökülen saçların yerine büyük oranda yenisi çıkacaktır.
 
Hepatit C tedavisine bağlı gelişen bulantı ve iştahsızlıkla nasıl baş edilmelidir?
-         İlaçları almadan önce yemek yiyin.
-         Rahatsız edici gıda ve kokulardan uzak durun.
-         Az sayıda büyük öğünler yerine azara azar ama sık sık yemek yiyin.
-         Canınızın istediği yemekleri yeterli miktarda yiyin.
-          En iyi gıdalar karbonhidrat, yağ ve protein açısından dengeli olan gıdalardır.
Hepatit C’ye bağlı gelişen yorgunlukla nasıl baş edilebilir?
Düzenli hafif, her gün aynı saatte yapılan egzersizler faydalı olabilir. Ağır egzersizlerden kaçınılmalıdır. Uyku düzenli olmalıdır, bol sıvı alınmalı ve dengeli beslenilmelidir.
 
Verilen tedavinin etkili olup olmadığı nasıl anlaşılır?
Tedavi sırasında ve tedavi bittikten sonra virüs sayımı yapılır. Tedavi bittikten 6 ay sonra yapılan testlerde virüs sayılamazsa kalıcı cevap alınmıştır denir. Ayrıca yapılan ölçümlerde ALT testinin de normal sınırlara dönmesi istenir.
 
Hepatit C hastalığından koruyan aşı var mıdır?
Günümüzde koruyucu aşı henüz geliştirilememiştir.
 
Hepatit C hastasıyım. Hastalığı başkalarına bulaştırmamak için nelere dikkat etmeliyim?
-         Kan vermeyin, organ bağışlamayın.
-         Kan ile kontamine olabilecek jilet, tırnak bakım malzemeleri, diş fırçası gibi kişisel eşyalarınızı başkaları ile paylaşmayın.
-         Bir yeriniz kesilirse kanın etrafa bulaşmamasına dikkat edin
Hepatit C’li hasta hepatit A ve B aşısı olmalı mıdır?
Hepatit C’li hasta, hepatit B bulaşı açısından risk grubunda ise aşılanmalıdır. Ayrıca daha önce hepatit A geçirmedi ise aşı ile korunmalıdır.
 
Hepatit C Nasıl önlenebilir ?
-         Olası infeksiyöz materyelle bulaşık iğne batmaları veya sivri uçlu alet yaralanmalarında kaçınmak
-         Sadece tek kullanımlık iğne ucu ve şırınga kullanmak
-         Kişisel korunma materyeli kullanmak (eldiven, maske vb.)
-         Gerektikçe el yıkamak
-         Tıraş bıçağı, diş fırçası, tırnak makası gibi şahsi eşyaları paylaşmamak
-         Korunmasız cinsel ilişkide bulunmamak
-         Kontamine yüzeyleri 1/10 sulandırılmış çamaşır suyu ile temizleyerek
-         Kesik yanık ve diğer açık yaraları bandaj ile kapamak
-         Dövme, piercing, akupunktur, sünnet, kulak deldirme, diş tedavisi gibi risk taşıyan girişimleri sağlıklı ve steril şartlarda yaptırmak
 
Hepatit C’li hastalar hangi işlerde çalışmamalıdır?
Hepatit C’li hastaların herhangi bir işten, çocukların okuldan, oyundan ve kreşlerden kısıtlanmalarına gerek yoktur. Sağlık personeli bile olsa işine devam etmelidir. Enfekte sağlık personelinden hastalara virüs bulaşma riski son derece düşüktür.
 
Hepatit C Hastalarının dikkat etmesi gereken noktalar
Alkol: Alkolün HCV enfeksiyonu üzerine olumsuz etkileri vardır. Düzenli alkol alanlarda siroza dönüşüm daha hızlı olabilmekte ve bu kişiler tedaviyede kötü yanıt vermektedirler. Hepatit C tanısı konmuş kişiler mutlak surette alkolü kesmelidirler.
Beslenme: Hepatit C tedavisi esnasında  özel diyete gerek yoktur, aşırı yağlı yemeklerden kaçınılması ve kilo alınmaması tavsiye edilir. Önemli olan dengeli beslenmektir.
İlaç kullanımı: Bazı ilaçlar karaciğere zarar verebileceğinden Hepatit C hastaları, hekime danışmadan farklı ilaç kullanmamalıdır.
Cinsel hayat: Hepatit C için cinsel bulaşma riski (zayıf da olsa) mevcuttur. Prezervatif kullanımıyla  bu tehlike ortadan kalkacaktır.
Bulaştırma: Hastalığın bulaş yolları iyice öğrenilmeli, kan ve doku bağışından kaçınılmalıdır. Yakın temasta bulunulan kişilerin korunması için kanla bulaşma olasılığı olan malzemeler paylaşılmamalıdır.
 
Hasta yakınlarının üzerine düşen görevler nelerdir?
-         Hasta yakınlarının en önemli görevi hastaya destek olabilmek için Hepatit hakkında bilgi sahibi olmaktır.
-         Hepatit C’nin bulaşma yolları öğrenilmelidir.
-         Hepatit C kan yoluyla da geçtiği için , tıraş bıçağı, tırnak makası veya diş fırçası gibi özel eşyalar ortak kullanılmamalıdır.
-         Hepatit C hastalarının eşleri, cinsel yolla bulaşma riski bulunduğundan korunmalıdır.
-         Hasta yakınlarının da, önlem için  mutlaka kan testlerini
yaptırıp , hepatit B virüsü taşımamaları durumunda aşı olmaları gerekir.
 
 
HEPATİT D
 
 
Hepatit D hastalığı nedir?
Hepatit D virusunun neden olduğu sıklıkla kronik olarak seyreden bir karaciğer hastalığıdır. Hepatit D çoğalabilmesi için Hepatit B virüsüne ihtiyaç duyması bakımından bu ailedeki enteresan viral hepatitlardendir.
 
Hepatit D hastalığı nasıl gelişir? 
Hepatit D virusu çoğalabilmek için Hepatit B virüsüne ihtiyaç duyar. Bu nedenle bir kişide hepatit D hastalığı gelişebilmesi için o kişinin aynı zamanda hepatit B hastası veya taşıyıcısı olması gerekir. Bu nedenle hastalığın iki formundan bahsedilir.
-         Hepatit B ile aynı anda alınan ve geçirilen tipi.
-         Hpatit B geçirmiş kronik hepatit B’ li kişilerin daha sonara bu virüsle karşılaşması ile oluşan tipi.
 
Hepatit D hastalığı hepatit B hastalığını nasıl etkiler? 
Bu hastalık hepatit B hastalığının gidişini hızlandırır ve kötü yönde etkiler. Hepatit D virusu çoğalmak için hepatit B virüsüne ihtiyaç duyduğundan beraberce siroza gidişi hızlandırırlar. Hepatit D virüsü hepatit B virüsü taşıyan kişilerde siroz olma riskini 2-3 kat artırır.
 
Hepatit D hastalığı nasıl bulaşır?
Hastalığın bulaşı esas olarak kan ve kan ürünleri ile olmaktadır. Damardan uyuşturucu kullananlarda, hemofilili hastalarda ve homoseksüellerde bulaşma riski ve görülme sıklığı oldukça yüksektir. Cinsel yolla bulaş ve aile içi bulaş hepatit B’ye göre daha düşüktür. Anneden bebeğe geçiş olabilir ancak çok nadir olarak görülür. Rusya ve Romanya sık görülen bir hastalıktır.
 
Hepatit D hastalığı hepatit B hastalığı olanların ne kadarında görülür?
Hepatit D hastalığı müzmin hepatit B veya hepatit B taşıyıcısı olanların sadece % 5’inde gelişmektedir. 
 
Dünyada ne kadar kişi hepatit D hastasıdır?
Dünyada yaklaşık 10 milyon kişinin hepatit D hastası olduğu tahmin edilmektedir.
 
Hepatit D hastalığı kimlerde sık görülür?
Damardan uyuşturucu kullananlarda, kanama bozukluğu olanlarda, diyaliz hastalarında ve homoseksüellerde sık görülür.
 
Hepatit D’nin kuluçka süresi ne kadardır?
Hepatit D’nin kuluçka süresi 15-45 gündür.
 
Hepatit D hastalığının belirtileri nelerdir?
Hepatit D hastalığının belirtileri hepatit B’deki belirtilerle aynıdır. Bu hastalık hepatit B hastalığının gidişini hızlandırır ve kötü yönde etkiler. Hepatit D çoğalma için hepatit B virüsüne ihtiyaç duyduğundan beraberce siroz tablosuna gidişi hızlandırırlar. Hepatit D virüsü hepatit B virüsü taşıyan kişilerde siroz olma riskini 2-3 kat artırır. Hastalık sürecinde genelde siroz ortaya çıkar , hepatit B ile siroz ortaya çıkma yüzdesi %15-30 arasında iken , D ile beraber bu oran %80’e varan oranlara ulaşabilir.
 
Tanı?
Yeni geçirilmekte olan enfeksiyonda :Anti-HDV düşük titrelerde (oranda)
Kronik (müzmin) vakalarda ise yüksek titrelerde Anti-HDV oranı görülür.
 
Hepatit D hastalığının tedavisi var mı? 
Evet. Hepatit D hastalığının tedavisinde hepatit B hastalarında kullanılan interferonlar (iğne tedavisi) kullanılmaktadır (bakınız: hepatit B tedavisinde interferonlar). Tedaviye mümkün olduğunca erken başlanmalıdır. Tedavi sonrasında hastaların yaklaşık yarısında görülen nüks önemli bir sorundur.
 
Hepatit D hastalığı siroza veya karaciğer kanserine ilerler mi?
Evet. Hastaların % 70’inde siroza gitmekte ve bunların yaklaşık % 15’inde siroz ilk 1-2 yılda ortaya çıkmaktadır. Siroz gelişen hastaların bir kısmında ise karaciğer kanseri gelişebilmektedir.
 
Hepatit D hastalığından korunmak için ne yapılmalıdır? 
Hepatit D’den korunmak için Hepatit B hastası veya hepatit B taşıyıcısı olmamak önemlidir. Hepatit B için aşı yaptıranlar aynı zamanda hepatit D için de korunmuş olurlar. Bu nedenle hepatit D’den korunmanın en etkili ve kesin çözümü hepatit B aşısı olmaktır. Hepatit B taşıyıcısı değilseniz ve Hepatit B aşınız var ise hepatit D ye karşıda korunuyorsunuz demektir. Hastalık HBV aşısı ile tamamen önlenebilmektedir. Çünkü Hepatit B’den korunmak doğal olarak bu hastalıktan korunmayı da beraberinde getirmektedir.
 
 
HEPATİT E
 
Hepatit E Virüsü (HEV) nedir?
Özellikle Hindistan, Asya'nın bir kısmı ve Afrika da görülen bu hepatit E virüsü oral-fekal yani ağız dışkı yolu ile geçiş göstermektedir. Özellikle Endonezya da % 40 a varan bir taşıyıcılık oranından bahsedilmektedir.Türkiye de ise hepatit E taşıyıcılığı % 5 civarındadır. Avrupa da hepatit E taşıyıcılığı % 1 bile değildir.
HEV morfolojik ve biyofiziksel özellikleri ile Caliciviridae içerisinde heparnavirus cinsinin tek üyesidir. Tek sarmallı, pozitif polariteli ve yaklaşık 7.5 kb’lık genomu olan bir RNA virüsüdur.
 
 
 
HEV nasıl bulaşır?
Hepatit E genellikle gelişmiş ülkelerde görülmez. Ama gelişmekte olan ve üçüncü dünya ülkelerinde içme suyuna virüs karışması ile ortaya çıkar. HEV’in ana bulaş yolu dışkı ile kontamine olmuş suların içilmesi ve infekte gıdaların yenilmesi iledir. Hepatit A'da olduğu gibi, hijyen koşullarına dikkati etmek korunmada önemli bir yer tutmaktadır. Kişiden kişiye bulaş hepatit A’ya göre daha az görülmektedir.
 
Hangi gruplarda infeksiyon sık görülür?
HEV infeksiyonları daha çok genç ve orta yaşta geçirilmekte, çocuk ve yaşlılarda seyrek görülmektedir.
 
Hastalık dünyada nerelerde daha sık görülür?
Hepatit E’ özellikle sosyoekonomik düzeyi düşük altyapı tesisleri yetersiz, şehir içme suyunun kanalizasyon şebekesiyle kontaminasyonunun önlenemediği Hindistan ve çevre ülkelerinden bildirilmiştir. Gelişmiş ülkelerde ise dışarıdan gelen sporadik hepatit E olguları şeklinde bildirilmektedir. Günümüzde epidemik A ve B dışı hepatitlere yol açan etken HEV olarak isimlendirilmekte olup bu epidemilerin öyküsü 1955’li yıllara dayanmaktadır. Sorumlu etkenin HEV olduğu anlaşılan bu özellikteki ilk salgın yine bu tarihte Hindistan’da meydana gelmiştir. Daha sonraki yıllarda bu salgının benzerleri Nepal, Burma, Endonezya, Tayland, Cezayir, Etiyopya, Sudan ve Meksika gibi ülkelerden de bildirilmiştir.
 
Ülkemizde hangi bölgelerde daha sıktır?
Ülkemizde anti-HEV seropozitifliği % 3-29 arasında bildirilirken en yüksek oran % 29 ile Güneydoğu Anadolu bölgesinde saptanmıştır. Ülkemizde daha çok tek tük salgınlar ve sporadik vakalar şeklinde görülmektedir.
 
Dışkı ile virüs ne kadar süre atılır?
Virüs semptomlar başlamadan önce dışkı ile atılmaya başlar ve yaklaşık 2 hafta boyunca atılmaya devam eder
 
Hastalığın kuluçka süresi ne kadardır?
Hastalığın kuluçka süresi 15-75 gün ortalama 36 gündür. Yani hastalığa sebep olan virüs ağız yoluyla vücuda alındıktan sonra hastalık bu sürede ortaya çıkar
 
Hastalığın belirti ve bulguları nelerdir?
-         Sarılık
-         Halsizlik
-         Karın ağrısı
-         İştahsızlık
-         Bulantı-kusma
-         İdrarda koyulaşma (çay rengi)
-         Karaciğerde büyüme
 
Hastalık kronikleşir mi?
Hayır, kronikleşmez.
 
HEV tanısı nasıl konulur?
Hastalığın belirtileri, muayene bulguları ve laboratuvar testleri ile konulur. Kesin olarak tanı koyabilmek için kan testi yapılmalıdır. ELISA testi ile kanda Hepatit E virüs antikorlarının (anti-HEV IgM veya IgG) varlığı gösterilmelidir.
 
ELISA testini nerede yaptırabilirim?
Referans merkezlerinde ve bazı 3. basamak sağlık kuruluşlarında test yapılmaktadır.
 
İnfeksiyon Sonrası HEV antikorlarının pozitifliği ne kadar devam eder?
Geçirilmiş HEV infeksiyonunda IgM ve IgG antikorlarının kalıcılığının süresi farklıdır. Fakat genelikle ortalama altı ay sonunda antikorların kaybolduğu kabul edilmektedir.
 
HEV’den nasıl korunulur?
Suları dışkı kontaminasyonundan korumak, yeterli klorlama veya içme suyunun kaynatılması, kişi ve çevre hijyeni hakkında tekrarlayan sağlık eğitimi vermek infeksiyonların oluşmasını önemli oranda azaltacaktır. Eller tuvalet, banyo kullanıldıktan, bebek altı değiştirildikten sonra ve yiyecek hazırlamadan önce mutlaka sabunla yıkanmalıdır.
 
Korunmak için seyahatlerde neler yapılmalıdır?
Temiz olduğu bilinmeyen içme sularından (buz eklenmişler dahil) uzak durmak. Pişmemiş kabuklu deniz ürünleri, kendinizin hazırlamadığı sebze ve meyveleri kullanmamak.  
 
HEV’in aşısı var mıdır?
Şu anda insanlarda kullanılan bir aşı yoktur.
 
Tedavisi nasıldır?
Genellikle hastaların hastaneye yatması gerekmez. Hastalara belirtileri ve şikayetleri azaltacak destek tedavisi verilir.
 
Klinik sonuç?
Hepatit E nin en önemli klinik sonucu gebelerde % 10-20 ye varan bir ölüm riskine sebep olmasıdır.